علمگردانی
علمگردانی در فرگ قلعه؛ میراثی مذهبی و فرهنگی در خراسان رضوی
مقدمه
شهر فرگ قلعه، قلب تپنده خراسان رضوی، علاوه بر جایگاه تاریخی و طبیعی خود، به آیینهای مذهبی و فرهنگی غنی نیز شناخته میشود. یکی از این آیینهای کهن و پرشور، علمگردانی است؛ مراسمی که ریشه در اعتقادات شیعی مردم داشته و قرنهاست بهعنوان نمادی از عشق و وفاداری به اهلبیت علیهمالسلام برگزار میشود.
پیشینه تاریخی علمگردانی
علمگردانی، آیینی است که با برپایی پرچمها و علمهای مزین به پارچههای سبز و مشکی در ایام محرم، یادآور پرچمداری حضرت ابوالفضل العباس علیهالسلام در کربلاست. در فرگ قلعه و روستاهای اطراف، این مراسم نه تنها به شکل مذهبی، بلکه بهعنوان یک سنت اجتماعی و هویت فرهنگی نیز مورد توجه قرار دارد. خانوادهها و محلات با نذر و نیاز، علَمها را آماده کرده و در دستههای عزاداری به گردش درمیآورند.
آیینهای محلی فرگ قلعه
در فرگ قلعه، علمگردانی با نوحهخوانی، سنج و دمام همراه است و هر علمدار به نیابت از یک خاندان یا محله آن را حمل میکند. برخی علمها بهقدری سنگین و بلند هستند که جابهجایی آنها نیازمند چند نفر است. این سختی و شور، نمادی از ارادت وعشق به سیدالشهدا (ع) و یاران وفادارش به شمار میرود.
بعد فرهنگی و اجتماعی
علمگردانی تنها یک مراسم مذهبی نیست؛ بلکه بستری برای انسجام اجتماعی و تقویت روابط میان مردم کاشمر است. بسیاری از جوانان در این مراسم با افتخار به خدمت محله و هیئت میپردازند و ریشههای همبستگی اجتماعی را محکمتر میکنند.
جایگاه علمگردانی در میراث معنوی ایران
این آیین در شمار میراث معنوی ایران اسلامی قرار دارد و معرفی آن در سطح ملی و بینالمللی میتواند هویت مذهبی و فرهنگی خراسان رضوی را پررنگتر نماید. فرگ قلعه بهعنوان یکی از قطبهای مذهبی استان، ظرفیت بالایی برای تبدیل این آیین به جاذبه گردشگری مذهبی نیز دارد.
نتیجهگیری
علمگردانی در فرگ قلعه ، نماد عشق و ارادت مردم این دیار به امام حسین (ع) و یارانش است؛ آیینی که با گذر زمان نه تنها کمرنگ نشده، بلکه جلوهای باشکوهتر یافته است. این سنت ارزشمند، سرمایهای فرهنگی است که باید به نسلهای آینده معرفی و منتقل شود.